Arbobondgenoten signaleert...

IMF-onderzoek naar werkdruk: geen reden tot vrolijkheid

18 april 2005

FNV Bondgenoten heeft geparticipeerd in een internationaal werkdrukonderzoek onder leiding van het IMF (International Metal Federation). Het is voor zover bekend het eerste internationale werkdruk onderzoek waarbij vakbondsinitiatieven werden vergeleken en daarom een uniek project.

De lezer wordt niet meteen vrolijk van de conclusies uit het internationale onderzoek door de Radboud Universiteit naar de aanpak van werkdruk door vakbonden. Veel vakbondsinitiatieven worden in de kiem gesmoord. En daar waar het al komt tot een onderzoek naar de werkdruk zijn er weer problemen bij het implementeren van maatregelen. Toch valt er bij nader inzien ook lering te trekken uit de bevindingen van de onderzoekers.

Belangrijkste conclusies uit het onderzoek

De opzet van het onderzoek was om bij zes bedrijven het proces te volgen: voorbereiding, diagnose, keuze van maatregelen, implementatie maatregelen en evaluatie. Zes bedrijven in vier landen zouden worden gevolgd:

  • Apparatenbouw (Duitsland)
  • Electrotechnische industrie (Duitsland)
  • Machinebouw (Denmarken)
  • Slotenbouw (Zweden)
  • Automobielproductie (Zweden)
  • Staalproductie (Nederland)

Het belangrijkste deel van het onderzoek betreft casebeschrijvingen hoe het met de afzonderlijke initiatieven is verlopen.

Twee cases (Zweden en Denemarken) zijn al na de voorbereidingsfase gestrand. Twee andere (Duitse) cases zijn niet verder gekomen dan de diagnose-fase. En slechts bij twee andere bedrijven (het Zweedse automabielbedrijf en Nederland ) zijn maatregelen daadwerkelijk geïmplementeerd. Bij deze twee laatste bedrijven is het echter ook niet vreugdevol: bij het Zweedse bedrijf ging het vooral om de evaluatie en bijstelling van een bestaand stress-preventieprogramma en bij het Nederlandse staalbedrijf heeft het management het project als het ware overgenomen.

De Nederlandse case nader beschouwd

Als Nederlands vakbondsinitiatief werd Corus genomen. De reden hiervoor lag in het feit dat er in de Corus-cao voor de tweede maal een afspraak was gemaakt voor een werkdruk onderzoek. Omdat de eerste keer de afspraak niet was uitgevoerd was de afspraak op verzoek van de vakbondsbestuurder nader geconcretiseerd: dit keer werd ook de methode van onderzoek vastgelegd, te weten de quick scan werkdruk.

Na de presentatie van het onderzoek op 1 februari zijn door de deelnemers verschillende opmerkingen gemaakt.

Werdrukprojecten door vakbonden lijden aan een probleem van tijd en prioriteit. Gezien de lange duur van de projecten en de voortdurend veranderende omstandigheden is het van buitengewoon belang om het projectmanagement minder kwetsbaar te maken. Misschien moeten werkdrukprojecten wel een kortere horizon krijgen of er moeten middelen komen om vertraging door het management af te straffen.

De kunst is vaak om werkdruk het probleem van het management te laten zijn. Daar bestaan wel ervaringen mee. Probeer de achilleshiel in het betreffende bedrijf te vinden, dat kan veiligheid en imago zijn (burgerluchtvaart), verminderde omzet (detailhandel), kwaliteitsproblemen (veel metaalbedrijven) of verlies aan creativiteit (‘non manual workers’).

Van belang is ook bewustwording. FNV Bondgenoten heeft indertijd de overwerk calculator ontwikkelt, een rekenprogrammaatje waarmee je op eenvoudige wijze kunt berekenen wat het geldbedrag is dat je van je werkgever tegoed hebt voor het vele onbetaalde overwerk. De engelse TUC heeft in februari een dag uitgeroepen tot ‘make your regular hours day’, een dag dat er in heel Engeland niet wordt overgewerkt.

Verder zijn natuurlijk ook de schadevergoedingsprocedures van belang. In Engeland zijn al rechtszaken gewonnen en nu ook kortgeleden in Nederland.

Tot slot is ook de gedachte besproken om in cao’s sancties op te leggen bij werkgevers bij het niet nalaten van werkdrukverlagende maatregelen. Als bij herhaalde werkdrukonderzoeken werknemers voortdurend een te hoge werkdruk hebben dient de werkgever werknemers te compenseren met extra rust of (kwaliteits)vrije tijd.

Voor een uitgebreider verslag klik hier (pdf-dokument 86kB)

Voor het complete IMF-rapport (Engelstalig) klik hier (pdf-dokument, 368kB)


naar top pagina

Arbosite FNV Bondgenoten

Een bijdrage van:
Jan Warning

Werk veilig en gezond, word nu lid van de bond