Naar ARBO-site

Werkdruk, hoort het erbij?

Laatste update:29 maart 2005

Tien redenen waarom u harder moet werken dan gezond voor u is... of misschien toch niet?

1. Werkdruk hoort nu eenmaal bij dit type werk

Of u nu werkt als gedetacheerde in de IT, in een hoveniersbedrijf waar geoogst moet worden, bij een alarmcentrale of in het wegtransport. Overal wordt gezegd: Werkdruk hoort nu eenmaal bij dit beroep. Je kiest voor dit beroep, dus je kiest ook voor een hoge werkdruk.'
Eigenlijk vreemd. Want als dit bij elk beroep wordt beweerd dan is het dus niet iets typisch voor een bepaald beroep.
Veel mensen zien hun beroep als iets dat niet te veranderen is. En dat is onjuist. In een branche zijn vaak grote verschillen tussen hoe bedrijven het werk verdelen en met de planning omgaan. Er zijn bedrijven die maatregelen nemen om de werkdruk te verlagen. Bij het bedenken van maatregelen die in bepaalde omstandigheden effect sorteren, denkt FNV Bondgenoten graag met u mee.

2. Als je nee zegt ben je niet ambitieus

In veel bedrijven durven mensen geen twijfels te uiten, uit angst om afgeschilderd te worden als niet ambitieus' of niet gemotiveerd'. Volgens deze gedachte geloven mensen die bezwaren maken niet in het product dat wordt geleverd, of het karwei dat moet worden geklaard.
Dit is onterecht. In plaats van overhaaste beslissingen te nemen is het van groot belang om de besluiten goed af te wegen. Is het plan wel haalbaar? Zijn er geen onverwachte obstakels? Kunnen we wel de kwaliteit leveren die de klant van ons vraagt?
Collega's die deze vragen stellen moeten gekoesterd worden. Zij voorkomen dat het bedrijf ondoordachte plannen gaat uitvoeren.

3. Als we niet hard werken streeft de concurrentie ons voorbij

Een veelgebruikt argument om de werkdruk te verhogen is dat de concurrent ons anders voorbij streeft. Vervolgens gaat de concurrent ook weer harder werken. Daarna moeten wij er nóg een schepje bovenop doen...
Uiteindelijk is dit een race zonder winnaar. Door het allemaal nog sneller te willen struikelen de werknemers. En bewijzen noch zichzelf, noch het bedrijf een goede dienst.
Natuurlijk is het van belang om naar de concurrentie te kijken. Wat doet de concurrent beter dan ons bedrijf? Toch komt het zelden voor dat werknemers bij de concurrent harder werken. Misschien is het werkproces daar wel beter georganiseerd, wordt er meer rekening gehouden met wensen van de klant, worden er minder fouten gemaakt of is de communicatie in het bedrijf beter georganiseerd. Dit zijn belangrijkere punten in de concurrentieslag dan het achter elkaar aan hollen.

4. De klant wil snel behandeld worden

Volgens velen is de klant' de oorzaak van alle werkdruk-ellende. De klant wordt ongeduldig als hij een halve minuut moet wachten aan de telefoon en wil met voorrang behandeld worden.
Natuurlijk is de klant in vergelijking met vroeger mondiger geworden. Maar is dat erg? Als een klant boos is dat de bus vijf minuten te laat is, is dat vervelend voor de chauffeur. Tegelijkertijd is dit te wijten aan het busbedrijf dat de routeplanning niet goed georganiseerd heeft.
Veel heeft te maken met de verwachtingen die een bedrijf wekt bij de klanten. Als een bedrijf garandeert dat storingen binnen een halve dag worden verholpen, is het niet raar als de klant verwacht dat deze service daadwerkelijk wordt geleverd.
De verwachtingen die worden gewekt, behoren een onderwerp te zijn voor overleg tussen werknemers en leiding.

5. Stress is gezond

"Mensen hebben een extra prikkel nodig. Als mensen niet moéten presteren, doen ze minder. Stress houdt mensen scherp."
Dit wordt vaak gezegd door ondernemers. Tot op zekere hoogte klopt het ook. Stress is in het algemeen een gezonde reactie om lastige situaties tot een goed einde te brengen. Dat is echter het geval tijdens situaties van korte duur.
Het probleem ontstaat wanneer stress chronische vormen aanneemt: als mensen niet af en toe, maar voortdúrend op de toppen van hun capaciteiten moeten werken. De vergelijking tussen werken en topsport wordt vaak gemaakt, maar de Olympische Spelen worden maar één keer in de vier jaar gehouden.
Het is buitengewoon ongezond om gebukt te gaan onder chronische stress. Dit kan leiden tot een veelheid aan klachten als concentratieverlies, lusteloosheid, slaapproblemen, hartstoornissen en burn out. De hoge werkdruk wordt niet voor niets gezien als een belangrijke veroorzaker van de intrede in de wao.

6. Het is de schuld van de ATV

In veel bedrijven heerst de opvatting dat werkdruk is veroorzaakt door de arbeidstijdverkorting. Werkgevers zeggen dat de werkdruk zal verminderen als de ATV wordt teruggedraaid.
Het is waarschijnlijk dat de invoering van ATV heeft geleid tot meer werkdruk. Werkgevers hebben indertijd namelijk geprobeerd de ATV op een zo goedkoop mogelijke manier in te voeren. Precies zoals werkgevers dat doen met de invoering van nieuwe computers of met het veranderen van de werkorganisatie.
Er zijn echter geen aanwijzingen dat de werkdruk hoger is in bedrijven met meer arbeidstijdverkorting. Uit studies in afzonderlijke bedrijven naar de invoering van arbeidstijdverkorting blijkt evenmin dat de oorzaak voor hoge werkdruk in het korter werken moet worden gezocht. Met name de voortdurende efficiency-slag die wordt geleverd, het veranderen van taken en werkwijze, veroorzaakt de hoge werkdruk.
Het terugdraaien van de ATV is dan ook absoluut geen oplossing. Als iedereen weer veertig uur gaat werken wordt men nog langer dan nu blootgesteld aan hoge werkdruk. Het voordeel van de ATV is juist dat men nog af en toe een dag of een middag vrij heeft om tot rust te komen.

7. Het komt door de leefdruk

Leefdruk' is een nieuw woord. Volgens sommige werkgevers gaat er van de vrije tijd ook een druk uit op mensen. We moeten zoveel in onze vrije tijd en mogen niets meer missen. We steken energie in de opvoeding van kinderen, in relaties met vrienden, in het culturele leven en in actieve vakanties. Door de opeenstapeling van dingen die moeten gebeuren, hebben mensen geen tijd meer om van het werk uit te rusten.
Het is inderdaad zo dat de vrije tijd van mensen redelijk gevuld is. De organisatie levert problemen op. Anderzijds is het niet juist om de vrije tijd puur te zien om bij te tanken' van het werk. Mensen hebben het recht om zich in hun vrije tijd te ontplooien, voor anderen te zorgen of zich te bezinnen op zaken buiten het werk. En zoals het werk soms gevolgen heeft voor de privé-situatie, zo heeft de privé-situatie soms gevolgen voor het werk.
Vaak blijkt er sprake te zijn van een wankel evenwicht tussen eisen die op het werk worden gesteld en de privé-omstandigheden van werknemers. Als er privé iets gebeurt en een werknemer uitvalt, wordt al snel met de vinger gewezen naar privé-problemen'. De oorzaak ligt echter in het kwetsbare evenwicht tussen privé en werk: er hoeft maar iets te gebeuren of de werknemer is gevloerd.

8. We kunnen geen mensen krijgen

‘We willen best iets doen aan vermindering van de werkdruk, maar we kunnen gewoon geen mensen krijgen!' In een situatie van een krappe arbeidsmarkt lijkt het alsof de werkgever niets kan doen aan de hoge werkdruk.
Anderzijds moeten bedrijven ten tijde van een krappe arbeidsmarkt zuinig zijn op hun werknemers. Als mensen door ziekte uitvallen, is er niet zo snel vervanging. En het is helemaal vervelend als werknemers het bedrijf de rug toekeren, omdat het werk in een ander bedrijf leuker is met minder werkdruk.
Juist in een situatie van een krappe arbeidsmarkt moet de werkgever iets doen aan de hoge werkdruk. Dit valt ook op in de wervingsspotjes voor personeel in de informatica. Hier wordt geadverteerd met het vooruitzicht van werktijden waarbij werknemers zelf hun kinderen naar bed kunnen brengen.

9. Het zit tussen de oren

Werkdruk is vaag. Je kunt het niet meten. Mensen beelden het zich in. Waarom heeft de één wel last van hoge werkdruk en de ander niet?'
Dit zijn nogal wat misverstanden op een rijtje. Ten eerste is werkdruk een heel simpele kwestie van tijd: het verschil tussen de tijd die u nodig heeft om het werk te doen en de tijd die beschikbaar is. Dit tijdgebrek is te meten. Verder kan het zijn dat de ene werknemer meer tijd nodig heeft dan de ander, omdat de één minder ervaring of opleiding heeft dan de ander. Mensen verschillen nu eenmaal en hebben verschillende kwaliteiten.
De afgelopen jaren is er door deskundigen veel werk gestoken in betere meetmethoden van werkdruk. FNV Bondgenoten heeft bijvoorbeeld de Quick Scan Werkdruk ontwikkeld, een goedkope manier om in het eigen bedrijf een analyse van de werkdruk te maken. Ook arbodiensten beschikken over allerlei meetinstrumenten. Als in een bedrijf voortdurend het argument wordt gebruikt dat werkdruk vaag' is, kan het geen kwaad om een onderzoek te doen teneinde met harde' cijfers te komen.

10. Je moet stressbestendig worden

Volgens veel werkgevers moet er vooral geïnvesteerd worden in het omgaan met werkdruk. Voor grote aantallen functies wordt tegenwoordig de eis gesteld van stressbestendigheid'. Zo'n eis zegt vooral iets over het bedrijf dat personeel vraagt: het werk is niet op een goede manier georganiseerd. Niet solliciteren dus!
Aan de andere kant is er niet veel op tegen als werknemers cursussen krijgen in stress-management of time-management. Ook ontspanningsoefeningen of training in het omgaan met lastige situaties kunnen geen kwaad.
Het omgaan met werkdruk is echter alleen zinvol als ook iets wordt gedaan aan vermindering van werkdruk. Het is nuttig dat de buschauffeur een cursus krijgt in het omgaan met lastige passagiers, maar het is noodzakelijk dat de bus op tijd rijdt. Dan hebben de passagiers immers minder klachten. Preventie van werkdruk moet hoog op de agenda komen te staan.

FNV Bondgenoten wenst u veel succes met de discussie in uw afdeling of bedrijf over minder werkdruk!