Naar ARBO-site

Wat is werkdruk?

Laatste update: 17 januari 2001

Het is belangrijk om te weten waarover we het hebben, als we over werkdruk praten.
Niet alleen worden er verschillende definitief gehanteerd, vaak ook worden flink van elkaar verschillende begrippen als werkdruk en stress door elkaar gebruikt.

Ga je met werkdruk aan de slag, zorg er dan in elk geval voor dat duidelijk is waarover het gaat, zodat er naderhand geen grote misverstanden ontstaan!

Definities en begrippen

stress "Een algemeen syndroom met lichamelijke, motivationele, emotionele en gedragsmatige aspecten dat een reactie is op (psychische) overbelasting" (van Veldhoven e.a., Psychosociale arbeidsbelasting en werkstress in Nederland). Stress uit zich veelal in hormonale reakties van het lichaam (adrenaline en andere stresshormonen), die lichaam en geest in staat moeten stellen zich te weren tegen de optredende overbelasting.
stressor Stressveroorzaker. Werkdruk is een mogelijks stressor. Maar ook andere vormen van 'gevaar' of 'bedreiging', zoals agressie op het werk, toekomstonzekerheid kunnen stressoren zijn.
werkstress Door het werk veroorzaakte stress.
werkdruk

"Werkdruk is de toestand die ontstaat wanneer een of meer medewerkers gedurende een langere periode de taak niet binnen de gestelde tijd of gestelde normen kunnen uitvoeren." (Paul Ulenbelt, FNV, 1992)

"Van (negatieve, te hoge) werkdruk is sprake als werknemers (bij een gegeven bezetting) structureel niet kunnen voldoen aan de kwantitatieve of kwalitatieve normen en niets kunnen of mogen veranderen aan de problemen of storingen die daar achter zitten, aan de normen die gesteld worden of aan de bezetting" (TNO Arbeid-R.Nelemans, 2000)

werklast Al het werk dat een medewerker moet doen: hoeveelheid + moeilijkheidsgraad + kwaliteitsnormen + tempo (kwantiteitsnormen). Werklast wordt itt tot werkdruk beschouwd als neutraal begrip (een hoge werklast hoeft geen probleem te zijn) (E. de Kleijn en K. Bosch - TNO Arbeid, november 2000)
psychosociale arbeidsbelasting Alle oorzakelijke faktoren (stressoren) in de arbeidssituatie die langs psychologische en/of sociale weg een impact hebben op de werknemers (Van Veldhoven e.a., Psychosociale arbeidsbelasting en werkstress in Nederland, 1999).
mentale belasting de mate waarin een werknemer zich tijdens het werk moet concentreren, moeilijke problemen oplossen of voortdurend inspelen op nieuwe situaties
emotionele belasting de mate waarin het werk invloed heeft dan wel een beroep doet op emotionele eigenschappen: aangrijpende situaties dan wel de confrontatie met agressie en/of gevaar
regelmogelijkheden de mate waarin een werknemer zelf de (werkdrukgerelateerde) faktoren om hem heen kan beïnvloeden: pauzes, planning, taakstelling, werkmethode enz. Jarenlang luidde de klassieke theorie dat met name de combinatie van hoge werkdruk en weinig regelmogelijkheden tot werkstress leidt. Onderzoek van bijna 70.000 VBBA-vragenlijsten wijst uit dat dit niet het geval is: 'als prototype van een werknemer met werkstress zou kunnen gelden de goed opgeleide professional, van boven de 35, die - werkend met en voor mensen - afwisselend en verantwoordelijk werk met veel regelmogelijkheden heeft, maar die wel hard moet werken' ('Werkstress in beeld' M. van Veldhoven e.a., 1999)
burnout "Opgebrand zijn", blijvende (langdurige) overspannenheid